Welkom in het
taallabo!
Ben je in een nieuwsgierige bui? In deze kamer kun je samen met je leerlingen experimenteren met taal.
Zet je onderzoeksbril op om nieuwe inzichten over taal te ontdekken via speelse lessen, boeiende podcasts en rijke teksten. Waarom klinken dieren anders in Franse strips? Hoe verschilt het Chinese schrift van het onze? Wat is het verschil tussen feit en fictie? Leent het Nederlands van zijn buren? Betekent ‘ja’ altijd ‘ja’?
Pas op, wetenschappelijke interesse in talen is hyperbesmettelijk!
Onderzoek en experimenteer met taal. Ga op taalexpeditie met onze boeiende lespakketten over de wetenschappelijke wereld van taal.
Ga op bezoek bij de kinderuniversiteit in de buurt of haal gratis een taalwetenschapper in de klas.
Op zoek naar meer inspiratie en inzichten over de Nederlandse taal? Lees dan nog even verder.
Ga op Taalexpeditie
Ontdek hoe taal een veelzijdige wetenschap is. In deze boeiende lessen onderzoek je bijzondere taalfenomenen en mysterieuze taalvragen. Trek erop uit en zet samen met je leerlingen de eerste stappen in de wetenschappelijke wereld van taal!
Klik verder voor korte en langere lesactiviteiten op maat van je leerlingen. Maak samen kennis met prikkelende onderzoeksvragen uit de taalkunde of literatuurwetenschap.
Mini-onderzoekjes
De mini-onderzoekjes zijn korte, boeiende lesactiviteiten die je vlot kunt inzetten op elk moment van de dag. Met een kleine instructie kun je ze ook gebruiken als extra uitdaging voor leerlingen die zin hebben in meer.
De lessen zijn niet leeftijdsgebonden: de instructie en ondersteuning die je geeft, hangen af van wat de klas al weet. Je kiest zelf of je de achtergrondkennis aanbrengt of nog even opfrist.
Betekent 'ja' altijd 'ja'?
Wat een woord betekent, lijkt simpel, maar is dat vaak niet. De context is immers heel belangrijk. In dit talig tussendoortje denken de leerlingen na over welke betekenissen het woord ‘ja’ zoal kan hebben.
Hoe schrijf je in het Chinees?
Bekeek je ooit een Chinese menukaart? Dan viel het je ongetwijfeld op: het Chinees heeft een totaal ander schriftsysteem dan het Nederlands. Leerlingen gaan actief met Chinese zinnen aan de slag: ze merken verschillen op met het Nederlandse schriftsysteem, ze leren er woorden in herkennen en formuleren zelf een nieuwe zin.
Kan je communiceren zonder woorden?
Met ons lichaam vertellen we vaak evenveel als met onze woorden. Toch besteden we maar weinig aandacht aan lichaamstaal. In deze les staan leerlingen stil bij non-verbale communicatie. Aan de hand van gerichte oefeningen leren ze over verschillende soorten tekens. Ook het culturele karakter van gebaren komt aan bod want niet alle gebaren hebben immers overal dezelfde betekenis.
Spreek je Nederlands in Afrika?
Wellicht denkt de klas bij Nederlands meteen aan België en Nederland, maar Nederlands vind je ook in andere landen terug. In Zuid-Afrika spreekt men zelfs een taal die sterk op het Nederlands lijkt. De leerlingen leren via een Afrikaanse filmtrailer aandachtig naar een vreemde taal te luisteren. Via enkele gerichte taalactiviteiten vergelijken ze het Afrikaans met het Nederlands.
Waarom klinken dieren anders
in franse strips?
Koeien zeggen ‘beu’, honden ‘woef’. Althans, dat is wat we altijd zien in boeken en stripverhalen. Zodra je een Franse strip opent, merk je echter dat de dieren daar soms anders klinken. Hoe kan dat? In deze speelse lesactiviteit verkennen leerlingen de ‘klanknabootsing’ en zien ze hoe die van taal tot taal kan verschillen.
Wat is dyslexie?
We hebben allemaal wel iets wat we heel moeilijk vinden, zoals tekenen, rekenen of verhalen verzinnen. Wanneer je het heel moeilijk hebt met lezen en schrijven, spreken we soms over dyslexie. Leerlingen ervaren via een mini-onderzoek met een dyslexiesimulator enkele uitdagingen bij het lezen.
Hoe vullen we 'open plekken' in verhalen in?
Als we een verhaal lezen, vormen we in ons hoofd een beeld van hoe alles eruitziet: van het personage tot zijn huis. De tekst geeft ons aanwijzingen, maar vertelt niet alles: sommige informatie moeten we zelf invullen of verzinnen. Die gaten in het verhaal noemen we ‘open plekken’. In deze oefening lezen leerlingen een fragment, tekenen het hoofdpersonage en ontdekken via elkaars tekeningen hoe verschillend je een tekst kunt interpreteren.
Taalprojecten
Eerste Graad
Worden prinsessen altijd door een ridder gered?
Als echte literatuurwetenschappers onderzoeken leerlingen de opbouw van verhalen. In drie boeiende luister- en leeslessen ontdekken ze hoe verhalen vaak een vaste structuur volgen – of daar juist van afwijken.
Met grappige en spannende afleveringen van de podcast Ridder Muis (Ketnet) en een eigen Verhalenwiel ontrafelen ze de typische opbouw van ridderverhalen. Daarna lezen ze Ridder Roa en de gevaarlijke draak van Pim Lammers: hoe speelt deze auteur met de regels van het verhaal?
Verhalen ontdekken, beluisteren en bevragen in drie lessen vol ridders, heldinnen en literaire vindingrijkheid.
Tweede graad
De veelzijdige encyclopedie van het Nederlands
In vier creatieve luister- en schrijflessen maken leerlingen samen een encyclopedie van het Nederlands. Als echte taalonderzoekers bestuderen ze eerst hoe een encyclopedie werkt: hoe ziet de pagina van de wasbeer eruit? Welke vragen leveren écht interessante weetjes op?
Daarna formuleren ze prikkelende onderzoeksvragen over het Nederlands als ‘levend wezen’. Via een grappige podcastaflevering van Wetenschapje (Het Geluidshuis) ontdekken ze dat taal leeft: het Nederlands werd lang geleden geboren, heeft familie, verandert voortdurend, leent soms bij buren, laat sporen na, …
Per twee schrijven leerlingen een eigen encyclopediepagina: ze schikken informatie, herschrijven en illustreren. Het unieke handschrift vol taalweetjes wordt voorgesteld aan het grote publiek en is te raadplegen op school of in de bib.
Taal onderzoeken en presenteren in vier lessen, een creatief project vol nerdplezier!
Derde graad
Mediawijs op avontuur met Kritikat
Deze lees- en luisterlessen versterken leerlingen in het ontmaskeren van fake news. Zo leren ze kritisch denken over mediaboodschappen: waar komt mijn mening vandaan? Wanneer is iets waar? Denken we met ons gevoel of ons verstand? Wie bepaalt wat waarheid is?
In de prikkelende denkverhalen speelt Kritikat een wijze detectivekat die feit van fictie helpt onderscheiden. Leerlingen leren drogredeneringen herkennen, valse nieuwsberichten doorzien en alert worden voor denkfouten en manipulatie.
Kritikat is een samenwerking tussen de onderzoekskern ExploRatio van Odisee, Mediawijs en OBIB van VGC.
- De inspiratiegids en luisterverhalen vind je hier terug: kritikat.be/materiaal
Waarom zou je talen leren?
In deze lessen denken leerlingen na over hun talenkennis en wat die voor hen betekent. Ze ontdekken waarom het waardevol is om meerdere talen te kennen en maken kennis met meertalig onderwijs.
Ook buiten de taalles valt er taal te leren, zelfs in de wiskundeles. In deze activiteit oefenen leerlingen breuken én leren ze tegelijk bij over taal. Zo krijgen ze meer inzicht in hun eigen vaardigheden en groeit hun motivatie om talen te leren.
Deze les over talenrijkdom is een opstapje om leerlingen extra te motiveren om talen te leren. Het pakket bevat een lesvoorbereiding, opdrachtenbundel en verbetersleutel voor een lestijd van 70-80 minuten.
- Wetenschapper Jill Surmont begeleidt je klas met inzichten in taalleren: Lespakket – Talen leren?! – VUB Kinderuniversiteit
Haal een taalwetenschapper in de klas
Laat kinderen proeven van wetenschap en onderzoek in taal op een interactieve manier. Onderzoekers aan universiteiten en hogescholen dompelen leerlingen onder in boeiende thema’s via klasbezoeken, workshops en doe-activiteiten op kindermaat.
Bekijk hieronder het aanbod van een instelling in jouw buurt:
KU Leuven
- KU Leuven organiseert op verschillende zaterdagen in het jaar en op diverse locaties de Kinderuniversiteit. Leerlingen van 8 tot 13 jaar volgen een echt college in een auditorium en kiezen daarna een speelse workshop.
Het aanbod van de KU Leuven wisselt regelmatig, niet altijd zijn er workshops voor taal.
Universiteit Antwerpen
- UAntwerpen maakt je warm voor wetenschap en laat je kennismaken met de impact ervan op ons dagelijkse leven. Een opdracht waarbij al haar wetenschappers worden betrokken. Je vindt het volledige aanbod terug op Wetenschap voor iedereen.
- Ook de Karel de Grote Hogeschool vult het aanbod aan: Wetenschap voor kinderen en jongeren.
Het aanbod van de associatie UAntwerpen wisselt regelmatig, niet altijd zijn er workshops voor taal.
Universiteit Gent
- Het educatief aanbod van de Universiteit Gent kun je hier terugvinden.
- De website van de Kinderuniversiteit laat nieuwsgierige kinderen als ‘echte’ studenten proeven van lessen en labo’s in het hoger onderwijs in West- en Oost-Vlaanderen.
- Jonge ontdekkers van Arteveldehogeschool Gent biedt wetenschappelijke wandelingen en workshops op kindermaat.
- Hoe doen zo doen van Hogeschool Gent biedt unieke activiteiten en bijhorende doe-boxen rond wetenschap en techniek.
Het aanbod van de associatie UGent wisselt regelmatig, niet altijd zijn er workshops voor taal.
Vrije Universiteit Brussel
- De website van de VUB Kinderuniversiteit brengt universitair onderzoek op maat van het vijfde en zesde leerjaar in Brussel. Wekelijks ontvangt een team van bevlogen professionals twee klassen voor een wetenschappelijke activiteit en een workshop. Eén keer per maand kun je ook een wetenschapper uitnodigen in de klas. Zo vertelt onderzoeker Jill Surmont over hoe taal leren werkt. Jong geleerd is oud … gestudeerd?!?
- Op Wetenschap Brussel vind je het naschoolse aanbod van wetenschapscommunicatie in de Brusselse regio.
Het aanbod van de VUB wisselt regelmatig, niet altijd zijn er workshops voor taal.
Verder lezen
Enkele toegankelijke boeken en websites vertellen op een boeiende manier over het Nederlands: handig om je lessen voor te bereiden of om uit interesse te lezen.
- Het Instituut voor de Nederlandse taal werkte mee aan verschillende boeken die verhalen achter de Nederlandse taal blootleggen. Op hun website vind je geregeld interessante artikelen over de herkomst van woorden en een woordenboek van nieuwe woorden.
- Op de website van Taalatlas ontdek je de wonderde wereld van het Nederlands via taaltestjes en weetjes. De site zet het boek Atlas van de Nederlandse taal in de kijker, dat alledaagse taalvragen onderzoekt, zoals: waar ter wereld spreken mensen Nederlands, waarom verstaan we zo gemakkelijk Afrikaans, en hoe ontstaan nieuwe woorden?
- Miet Ooms brengt inspiratie over het Nederlands als historische taal in haar boek Van vogala tot noncha. (2025)
- De website taalbank.nl publiceert elke werkdag een ‘woord van de dag’. In die rubriek bespreekt woordenboekmaker Ton den Boon een nieuw woord dat hij die dag opmerkte in de krant.
- In zijn boek Het ABC van JP (2023) deelt de Nederlandse presentator Jan-Peter Pellemans (bekend van het programma ‘Lingo’) allerlei weetjes en anekdotes over de Nederlandse taal.
- Schrijfster en theatermaakster Paulien Cornelisse publiceerde drie taalboeken en een essay waarin ze de Nederlandse taal onder de loep neemt: Taal is zeg maar echt mijn ding, En dan nog iets en Taal voor de leuk. Haar essay ‘Hèhè. Over wat we zeggen zonder dat we het doorhebben’ gaat over de bijzondere betekenis van gewone woordjes (zoals ‘soms’, ‘gewoon’, ‘even’).
- In Het ontbreekwoord (Nieuwe feiten, Radio 1) gaan Rick de Leeuw, Ruud Hendrickx of Wouter Deprez op zoek naar woorden die nog niet bestaan, maar wel zouden moeten. Vondsten en tips om zelf woorden te bedenken bundelden ze in 2023 in Het grote ontbreekwoordenboek.
- In Het nieuwe verdwijnwoordenboek (2015) verzamelt Ton den Boon vergeten woorden uit onze taal. Ideaal voor het ‘verdwijnwoordenspel’, waarbij je zelf een betekenis verzint voor een oud woord.
